01
Roman külliyatının oluşturulması
Fethi Naci’nin “100 Yılın 100 Türk Romanı” eseri temel alınarak coğrafi ve beşerî çeşitliliği yansıtan geniş bir roman seçkisi hazırlanır.
AnasayfaProje Hakkında
TÜBİTAK 1001 Araştırma Projesi
Proje Hakkında
Yüz Yılın Yüz Türk Romanında Coğrafi Düşüncenin Yapay Zekâ ile Analizi ve Roman Haritacılığı
Edebiyat, coğrafya ve yapay zekâ
Romanların coğrafi hafızasını dijital ortamda görünür kılıyoruz.
Sakarya Üniversitesi İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi Coğrafya Bölümü öğretim üyesi Doç. Dr. Muhammet Kaçmaz’ın yürütücülüğünde hazırlanan proje, TÜBİTAK 1001 Programı’nın “Cumhuriyetimizin 100. Yılı Özel Çağrısı” kapsamında desteklenmeye hak kazandı.
Coğrafya, edebiyat, bilgisayar ve bilişim bilimlerini buluşturan çalışma; Cumhuriyet dönemi Türk romanlarında yer alan coğrafi düşünceyi yapay zekâ destekli yöntemlerle analiz etmeyi, sonuçları dijital haritalar ve infografiklerle erişilebilir hâle getirmeyi amaçlıyor.
Proje Yürütücüsü: Doç. Dr. Muhammet KAÇMAZ
—
Toplam Kitap
—
Proje Ekibi
—
Haber & Etkinlik
—
Öne Çıkan İçerik
Neden edebiyat coğrafyası?
Edebî metinler, geçmişin coğrafyasını bugüne taşıyan güçlü birer arşivdir.
Coğrafya ve edebiyat, insanın yeryüzündeki hikâyesini farklı yöntemlerle anlatan; buna rağmen birbirini tamamlayan iki araştırma alanıdır. Romanlarda yer alan şehirler, köyler, yollar, sınırlar, doğal çevre unsurları ve gündelik yaşam pratikleri, yalnızca anlatının geçtiği bir arka plan değildir. Bu unsurlar, dönemin toplumsal ilişkilerini, kültürel belleğini ve insan-mekân etkileşimini anlamak için önemli veriler taşır.
Edebiyat araştırmalarında coğrafyanın çoğunlukla “mekân” kavramıyla sınırlı biçimde ele alınması, iki alan arasındaki ilişkinin sunduğu zenginliğin tam olarak görünür olmasını güçleştirmektedir. Bu proje, romanlardaki coğrafi gözlemleri sistematik biçimde belirleyerek edebî eserleri fiziki, beşerî, kültürel ve tarihsel coğrafya açısından birlikte değerlendirmeyi hedefler.
Dijital Beşerî Bilimler alanının üniversitelerde giderek kurumsallaşması, beşerî bilimler ile bilişim bilimleri arasında yeni köprüler kurulmasını sağlamaktadır. Edebiyat coğrafyası da yapay zekâ, veri analizi ve coğrafi bilgi sistemlerinden yararlanarak bu disiplinlerarası dönüşüme katkı sunabilecek öncü çalışma alanlarından biridir.
Araştırma yaklaşımı
Metinden veriye, veriden haritaya uzanan disiplinlerarası bir çalışma.
Proje, romanı yalnızca edebî bir metin olarak değil; geçmişin insan, çevre, kültür ve mekân ilişkilerini taşıyan zengin bir coğrafi kaynak olarak ele alır.
İncelemeye alınan eserlerden üretilecek veri tabanları, romanlardaki coğrafi unsurların dönemler, yazarlar ve bölgeler arasında karşılaştırılmasına imkân verecek biçimde yapılandırılır. Böylece tek tek eser okumalarının ötesine geçen, geniş ölçekli ve yeniden kullanılabilir bir araştırma altyapısı oluşturulur.
02
Yapay zekâ destekli analiz
Romanlardan elde edilen nitel ve nicel veriler, coğrafi düşüncenin örüntülerini ortaya çıkarmak üzere yapay zekâ araçlarıyla incelenir.
03
Roman haritacılığı
Yer, mekân ve insan ilişkileri coğrafi bilgi sistemleriyle haritalanarak edebî metinlerin mekânsal hafızası görünür kılınır.
04
Açık ve erişilebilir çıktılar
Haritalar, bağlantılı veri yapıları ve infografikler web ortamında araştırmacılarla ve okurlarla buluşturulur.
“Coğrafya ve edebiyat, insanın yeryüzündeki hikâyesinin yazılmasında ve anlaşılmasında birbirine destek olan bilimlerdir. Geçmişin coğrafyasını romanlarda aramak ve bulmak mümkündür.”
Doç. Dr. Muhammet Kaçmaz · Proje Yürütücüsü
Balkanlardan Orta Asya’ya uzanan kapsam
Roman seçkisinde coğrafi ve beşerî çeşitlilik temel ölçütlerden biridir. Türk romanının coğrafi gözlem sınırlarını ortaya koymak amacıyla Balkanlar, Ortadoğu ve Orta Asya’yı kapsayan geniş bir kültürel coğrafya incelenir. Yüksek lisans ve doktora araştırmalarına konu olacak yazarların eserleri de seçkiye dâhil edilerek veri tabanı zaman içinde genişletilir.
Bu geniş kapsam sayesinde Türk romancısının coğrafi gözlem gücünün en dış sınırlarının belirlenmesi; farklı bölgelerin, toplulukların ve kültürel çevrelerin edebiyattaki temsillerinin karşılaştırmalı olarak incelenmesi amaçlanır.
Disiplinlerarası proje ekibi
Doç. Dr. Muhammet Kaçmaz
Proje yürütücüsü · Coğrafya
Doç. Dr. Mehmet Fatih Döker
Araştırmacı · Coğrafya
Doç. Dr. Muhammed Hüküm
Araştırmacı · Türk Dili ve Edebiyatı
Dr. Öğr. Üyesi Muhammed Fatih Adak
Araştırmacı · Bilgisayar Mühendisliği
Doç. Dr. Selami Alan
Araştırmacı · Türk Dili ve Edebiyatı
Araştırma kültürüne kalıcı bir katkı
Proje; ürettiği veri tabanları, haritalar ve görsel çıktılar kadar, farklı disiplinlerden araştırmacıları ortak bir yöntem etrafında buluşturmasıyla da önem taşır. Sakarya Üniversitesi Araştırma Dekanlığının eğitim ve destekleriyle güçlenen çalışma, üniversitenin araştırma kültürüne ve araştırma üniversitesi olma vizyonuna katkı sunmayı hedefler.